कंबरेला प्लायर, खांद्यावर जबाबदारी: महावितरणची ‘वायरवूमन’ ज्योती आहेर

महाराष्ट्रातील अनेक गावांत सकाळच्या वेळेस लाईनमनची बाईक, खांद्यावर टूलकिट आणि कंबरेला प्लायर—हे दृश्य परिचित आहे. मात्र एका गावात हेच दृश्य वेगळ्या कारणाने लक्ष वेधून घेत आहे. कारण या कामासाठी बाईकवरून फिरणारी व्यक्ती एक तरुणी आहे—महावितरणमध्ये काम करणाऱ्या ज्योती आहेर. ‘कंबरेला प्लायर आणि खांद्यावर जबाबदारी’ अशी त्यांची ओळख अनेकांच्या तोंडी आहे.

बीबीसी मराठीच्या वृत्तानुसार, ज्योती आहेर यांचं काम पाहून गावकऱ्यांना अभिमान वाटतो. जिथे काही कामं ‘पुरुषांची’ म्हणून ठरवून ठेवली जातात, तिथे ज्योती शांतपणे, सातत्याने आणि कौशल्याने आपली जबाबदारी पार पाडत आहेत. या प्रवासातली महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे त्यांनी कोणताही गाजावाजा न करता आपल्या कामाच्या गुणवत्तेतून विश्वास निर्माण केला.

रूढ कल्पनांना आव्हान देणारी रोजची कामगिरी वीज वितरणाशी संबंधित कामं ही तांत्रिक, जबाबदारीची आणि अनेकदा कष्टाची असतात. उपकरणं, दुरुस्तीची साधनं, वायरिंगशी संबंधित साहित्य—हे सगळं सांभाळून क्षेत्रात जाऊन काम करावं लागतं. अनेकांच्या डोळ्यासमोर ‘लाईनमन’ म्हणजे पुरुष अशीच प्रतिमा तयार झालेली दिसते.

अशा वातावरणात ज्योती आहेर यांचं काम महत्त्वाचं ठरतं, कारण त्या प्रतिमेला प्रत्यक्षात बदलून दाखवतात. बाईकवरून परिसरात फिरणं, कामाच्या ठिकाणी पोहोचणं आणि काम नियोजनबद्ध रीतीने पूर्ण करणं—ही त्यांची दिनचर्या गावासाठी नवी प्रेरणा ठरते. स्थानिक पातळीवर अशा उदाहरणांमुळे “हे काम आपल्यालाही जमू शकतं” हा विश्वास वाढतो, विशेषतः मुली आणि तरुणींमध्ये.

गावाचा अभिमान, मुलींसाठी नवा आत्मविश्वास बीबीसी मराठीच्या संदर्भात दिसणारा आणखी एक सकारात्मक मुद्दा म्हणजे समाजाकडून मिळणारी दखल. अनेकदा महिलांनी पारंपरिक चौकटीपलीकडे जाऊन काम केलं, तरी त्यांची मेहनत दुर्लक्षित राहते. पण इथे गावकऱ्यांमध्ये ज्योतींबद्दल अभिमान असल्याचं चित्र समोर येतं.

ही दखल केवळ व्यक्तीचा सन्मान नाही; ती बदलत्या विचारांची खूणही आहे. एखाद्या गावात जेव्हा अशी भूमिका स्वीकारली जाते, तेव्हा पुढच्या पिढीसाठी ते वातावरण अधिक समावेशक बनतं. मुलींना करिअर निवडताना “हे आपल्या घरच्या, आपल्या गावच्या माणसांनीही मान्य केलं” असा आधार मिळतो.

तसेच महावितरणसारख्या सेवा-आधारित संस्थांमध्ये विविध पार्श्वभूमीतील कर्मचाऱ्यांचा सहभाग वाढला, तर सेवा-पुरवठ्याच्या प्रक्रियेतही अधिक व्यापक दृष्टिकोन निर्माण होऊ शकतो—असा सकारात्मक संकेत या उदाहरणातून मिळतो.

कौशल्य, सुरक्षितता आणि संधी यांचा संदेश तांत्रिक क्षेत्रात काम करताना कौशल्यासोबत सुरक्षिततेची काटेकोर जाणीव गरजेची असते. ज्योती आहेर यांचा प्रवास हे अधोरेखित करतो की संधी मिळाली, प्रशिक्षण-शिस्त पाळली आणि कामावर लक्ष केंद्रित केलं, तर पारंपरिक कल्पना मागे पडू शकतात.

आज भारतात कौशल्यविकास, रोजगाराभिमुख प्रशिक्षण आणि महिलांच्या सहभागाला प्रोत्साहन देण्याबाबत विविध पातळ्यांवर चर्चा सुरू आहे. अशा वेळी ज्योतींसारखी उदाहरणं ‘रोल मॉडेल’ म्हणून कार्य करतात—कारण ती उदाहरणं दूरची नाहीत, आपल्या आसपासची आहेत. परिणामी, कौशल्याधारित नोकऱ्यांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन अधिक खुला होतो.

**का महत्त्वाचं (Why it matters):** ज्योती आहेर यांची कथा ग्रामीण भारतात महिलांसाठी तांत्रिक क्षेत्रातील सहभाग वाढवण्याचा आत्मविश्वास देते, सेवा-क्षेत्रात समावेशकता दाखवते आणि “कामाला लिंग नसतं—क्षमतेला असतं” हा शांत, सकारात्मक संदेश पुढे आणते.